Rejestracja i logowanie

Środy z historią: Stary szpital św. Walentego i fabryka A. Vaedtke [GALERIA]

Wydarzenia 09-08-2017 Autor: agKCI
1

Dzisiejszy odcinek cyklu poświęcimy dwóm budynkom, a właściwie kompleksom budynków - dawnego starego szpitala oraz byłej fabryki "Kraj" Alfreda Vaedtke.

Stary szpital nosił imię świętego Walentego. Pierwotny parterowy budynek wybudowany został w 1843 r. z inicjatywy właściciela Kutna Feliksa Mniewskiego, według projektu Henryka Marconiego.

Pierwsi pacjenci zostali przyjęci w 1845 r. Budynek wielokrotnie przebudowywany, na nieregularnym i niesymetrycznym planie. W części głównej piętrowy, z poddaszem przykryty dachem blaszanym. Wejście główne w środkowej części, poprzedzone schodami o układzie wachlarzowym, prowadzi przez wysunięty półkolisty przedsionek z tarasem (lata 30. XX w.). Od podwórza do środkowej części budynku przylegała kaplica na planie prostokąta. W 1861 r. przed budynkiem umieszczono posąg św. Walentego wykonany w Monachium przez Bolesława Syrewicza i ofiarowany przez artystę mieszkańcom Kutna.

Pierwszym ordynatorem szpitala był dr Samuel Markusfeld (1845–1850). Na przełomie XIX i XX w. szpital posiadał 50 łóżek, zatrudnionych było dwóch lekarzy, dwie siostry i felczer. Od 1896 r. naczelnym lekarzem (dyrektorem) szpitala był dr Antoni Troczewski. Szpital istniał do lat 80. XX w. Obecnie swoją siedzibę ma tutaj m.in. Agencja Rozwoju Regionu Kutnowskiego.

Dr Jacek Saramonowicz

Brak dokumentów z pierwszych lat funkcjonowania szpitala św. Walentego, każe przypuszczać, że opieką nad chorymi leczonymi w szpitalu zajmowała się ich rodzina. Taka forma opieki była w tamtym czasie powszechna, jedynie w szpitalach klinicznych, zlokalizowanych w dużych skupiskach miejskich, rolę pielęgniarek pełniły siostry zakonne, rekrutujące się głównie z bractwa założonego w XVII wieku przez franciszkanina św. Wincenty â Paulo. Do Polski Siostry Miłosierdzia, zwane Szarytkami, zostały sprowadzone w 1652 roku, na prośbę królowej Polski Marii Ludwiki, żony Jana Kazimierza. Niosły one pomoc biednym, opuszczonym, bezdomnym, pielęgnowały chorych w ich domach. Dr Antoni Troczewski, który pracę w Kutnie rozpoczął w 1891 roku, widział potrzebę zorganizowania fachowej opieki nad chorymi. Rozpoczął starania o zatrudnienie w szpitalu sióstr Szarytek.

Pomimo trudności, dla dr Troczewskiego szpital, praca w nim, ciągłe doskonalenie, organizowanie i rozbudowa, była jego życiową pasją. Praca w szpitalu była celem i zarazem środkiem do wyższych, ogólnospołecznych zadań. Jako lekarz wyraźnie widział swoje posłannictwo, które wypełnić mógł w szpitalu dobrze zorganizowanym i wyposażonym. Wykorzystywał każdą okazję, by ukazywać wyższość leczenia szpitalnego nad domowym, choć ogólna niechęć społeczeństwa do leczenia w szpitalu trwała jeszcze bardzo długo. Siostry Szarytki w kutnowskim szpitalu pracowały jeszcze w latach pięćdziesiątych XX wieku. Zastąpione zostały pielęgniarkami dyplomowanymi, absolwentkami szkoły pielęgniarskiej w Kutnie.

Dr Elżbieta Świątkowska

Fabryka Maszyn Rolniczych „Kraj” powstała ok. 1890 roku przy ul. Szosowej (ob. ul. Wyszyńskiego) w Kutnie. Jej właścicielem był pochodzący z Włocławka Alfred Vaedtke, który produkcję maszyn rolniczych miał we krwi, bowiem jego dziadek Wilhelm Haack był właścicielem znanej fabryki maszyn we Włocławku, w której Alfred pracował jako przedstawiciel handlowy. Do Kutna trafił w 1886 roku i tutaj postanowił kontynuować rodzinną tradycję.

W 1891 roku fabryka zatrudniała 5 robotników, a roczna wartość produkcji była bardzo niska i wynosiła tylko 1200 rb. Rok później wartość produkcji wzrosła ponad 12-krotnie do 18 000 rb, a zatrudnione były już 22 osoby. Po 16 latach pracowało tam 34 robotników, a 10 lat później fabryka zatrudniała aż 106 osób, w tym robotników, kadrę techniczną i administrację.

W 1910 roku przekształcono firmę w spółkę akcyjną, co wpłynęło na jej szybki rozwój. Cztery lata później wartość przedsiębiorstwa, w tym budynków, urządzeń fabrycznych oraz placów w Kutnie szacowano na kwotę 409 206 rb.

Początkowo zakład A. Vaedtkego produkował proste narzędzia i maszyny rolnicze zbywane na lokalnym rynku. Po przekształceniu zakładu w spółkę można było pozwolić sobie na zwiększenie zatrudnienia do 348 osób, a także rozpoczęcie produkcji bardziej skomplikowanych maszyn, takich jak młockarnie, maneże, sieczkarnie czy obrabiarki. Firma zdecydowała się również na współpracę ze znanym przedsiębiorstwem E. Bergmana z Berlina, co pozwoliło na wyjście ze swoimi produktami, głównie obrabiarkami, na rynek rosyjski. Firma założona przez Alfreda Vaedtkego była bezsprzecznie największym i najważniejszym zakładem przemysłowym w Kutnie do 1918 roku, a jej właściciel odgrywał istotną rolę w życiu miasta w pierwszych dekadach XX wieku.

Do dzisiaj z pierwotnej XIX-wiecznej infrastruktury zachował się tylko budynek mieszkalno-biurowy przy ul. Wyszyńskiego, z ok. 1895 r., a w miejscu hal produkcyjnych powstało centrum handlowe.

Tekst o fabryce "Kraj" powstał na podstawie publikacji „Kutno poprzez wieki” pod red. J. Szymczaka, Kutno – Łódź 2011.
Archiwalne zdjęcia pochodzą ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Kutnie oraz z publikacji „Kutno poprzez wieki” pod red. J. Szymczaka, Kutno – Łódź 2011.

komentarze (1)
Dodaj komentarz

Obecny budynek fabryki to współczesna rekonstrukcja, niestety...

dodaj komentarz
Czytaj także