Rejestracja i logowanie

Dziś rusza X Festiwal Szaloma Asza

Kultura 05-10-2017 Autor: adm/MiPBP Kutno
4
Dziś rusza X Festiwal Szaloma Asza

W dniach 5-8  października przypada X edycja Festiwalu Szaloma Asza, którego głównym organizatorem jest Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Kutnie.

Festiwal jest imprezą łączącą przeszłość z teraźniejszością Kutna, w którym przed II Wojną Światową licznie mieszkała ludność żydowska. Szalom Asz należy do klasyków literatury żydowskiej, zaś w latach 30-tych kandydował do Nagrody Nobla jako pisarz polski. Dzięki Miejskiej i Powiatowej Bibliotece  Publicznej co dwa lata, mieszkańcy Kutna mają okazję zapoznać się nie tylko z twórczością Szaloma Asza, ale i z kulturą żydowską szeroko rozumianą. Również w tym roku    nie zabraknie wykładów, dyskusji i warsztatów, także przedstawień teatralnych, koncertów i szerokiej oferty kulturalnej dla wszystkich. Festiwal rozpoczyna się  dziś o godz. 11 w Centrum Teatru, Muzyki i Tańca występem dzieci ze SP nr 1 z Gostynina (przedstawienie „Inni z Floriańskiej”). O godz. 13 w  Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej w Kutnie odbędzie się projekcja filmu dokumentalnego „Asz i jego miasteczko” oraz na panel dyskusyjny „Szalom Asz zapomniany ? Lektury  na dziś, nadzieje na jutro” z udziałem prof. Daniela Kalinowskiego, prof. Anny Kuligowskiej – Korzeniowskiej i mgr Mai Sowińskiej. Gościem specjalnym będzie mgr Małgorzata Kalinowska.

Także tego dnia o godz. 18 w Muzeum Żydów Mazowieckich w Płocku odbędzie się spotkanie mieszkańców Płocka z Davidem Mazowerem, prawnukiem Szaloma Asza, który jest gościem specjalnym Festiwalu.

6 października o godz. 9 w bibliotece odbędą się warsztaty dla dzieci prowadzone przez Szymona Gotowskiego (Muzeum POLIN). Równocześnie w kutnowskich szkołach (ZS nr 3, I LO, II LO) odbędą się spotkania młodzieży szkół średnich z Davidem Mazowerem. O godz. 17 w CTMiT rozpocznie się blok artystyczny „Szalom na Teatralnej” : „Przy szabasowych świecach” – podsumowanie projektu; „Śladami Szaloma Asza i kultury żydowskiej” (Gim. nr 1, Gim. nr 2); „Buntowniczka” – etiuda teatralna na motywach opowiadania Szaloma Asza (ZS nr 3); „Śpiewajmy w jidysz” – koncert piosenek żydowskich oraz „Zaproście mnie do stołu” – etiuda muzyczno – taneczna. Natomiast o godz. 22, w ramach „Teatru nocą” odbędzie się spektakl Teatru Vis a Vis z Krakowa – prapremiera sztuki „Rosie”, inspirowanej wspomnieniami Paula Glasera „Tańcząc z wrogiem”.

7 października, tj. trzeciego dnia Festiwalu zapraszamy od godz. 10 do 13 do SP nr 2 na warsztaty taneczne dla dorosłych i młodzieży (prowadzenie Patrycja Licha z udziałem Zespołu Pieśni i Tańca Ziemi Kutnowskiej). Zaś o godz. 18 do Hotelu i Restauracji Rondo       na „Wieczór żydowski” w ramach którego odbędzie się Koncert Łanuszka/Cohen (piosenki Leonarda Cohena w wykonaniu Mikołaja Łanuszki z udziałem kwartetu smyczkowego) oraz na degustację potraw żydowskich.

Ostatniego dnia imprezy, tj. 8 października o godz. 15 w MiPBP odbędzie się konferencja prasowa z udziałem laureatów i jurorów XIII Ogólnopolskiego Konkursu im. Szaloma Asza, natomiast o godz. 16 spotkanie autorskie z pisarzem Darkiem Foksem. O godz. 18 zapraszamy do Kutnowskiego Domu Kultury na wieczór galowy czyli koncert w wykonaniu Agi Mikolaj – śpiewaczki operowej, posiadającej jeden z najpiękniejszych głosów sopranowych na świecie (liryczny sopran).

Festiwal jest imprezą strategiczną miasta, od dawna wpisaną w kalendarz imprez kulturalnych. Pojawił się w lokalnej przestrzeni kulturowej w 1999 r. jako dopełnienie Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego im. Szaloma Asza. Wymienione wydarzenia kulturalne organizowane są co dwa lata. Podczas Festiwalu mają miejsce różnorodne zdarzenia naukowo – literackie i artystyczno – rozrywkowe, popularyzujące literaturę, kulturę i tradycję żydowską. Celem naszych działań jest budowanie ogólnopolskiej  i międzynarodowej marki Kutna jako miasta dialogu międzykulturowego, poznawanie wspólnej polsko – żydowskiej historii i tradycji, ochrona dziedzictwa kulturowego regionu. Ponadto pragniemy integrować lokalną społeczność poprzez udział w zdarzeniach festiwalowych, a nawet ich współtworzenie. Nasze działania skierowane są na przełamywanie stereotypów i barier kulturowych.  2017 r. jest czasem wyjątkowym, ponieważ właśnie w tym roku przypada dziesiąta – jubileuszowa edycja Festiwalu; również  w tym roku przypada 60 – rocznica śmierci Szaloma Asza.

Szalom Asz (Shalom lub Sholem Asch) urodził się 1 stycznia 1880 r. w Kutnie, miasteczku o podobnym charakterze jak Kazimierz – w tamtych czasach zamieszkałym w znacznej części przez Żydów, czyli w typowym sztetł. Nic więc dziwnego, że do 10 roku życia przyszły pisarz nie znał nikogo spoza społeczności starozakonnych. Jego ojczystym językiem był jidysz, uczył się także hebrajskiego, a samodzielnie – niemieckiego i … polskiego. Podobno polszczyznę kaleczył „fantastycznie”! Nie przeszkadzało mu to jednak utrzymywać kontaktów z polskimi pisarzami, z których wielu wspierało go w pierwszych próbach literackich.

Wśród nich należałoby wspomnieć o Elizie Orzeszkowej, która niejako wypromowała Asza w świecie literatury polskiej, a także o Bolesławie Prusie, Władysławie Orkanie, Marii Dąbrowskiej. Pisarz szczególnie cenił twórczość Stanisława Witkiewicza i Stefana Żeromskiego, których tak wspominał w swojej autobiografii: „W owym czasie, gdym miał szczęście być razem z tymi dwoma ludźmi, stałem się znacznie dojrzalszy.”

To właśnie Witkiewicz już w 1903 r. pokazał Aszowi Kazimierz. Tu powstała powieść, która otworzyła pisarzowi drzwi do sławy. „Miasteczko” – „Dos sztetł”. „W pięknej, położonej nad Wisłą miejscowości, gdzie prowadziliśmy skromne życie, ukończyłem wówczas mój pierwszy utwór epicki, „Miasteczko”, który umocnił moje znaczenie w literaturze żydowskiej i uczynił mnie sławnym. „Miasteczko” jest do dziś jedną z ulubieńszych książek mas żydowskich, przetłumaczono je na wiele języków i włączono do lektury szkolnej” – wspominał po latach Asz.

„Bohaterem tej książki jest nie człowiek – pisał o „Miasteczku” w 1911 r. Bolesław Leśmian – lecz całe miasteczko. Autor świadomie, mówiąc o postaciach podrzędnych, zamiast imienia lub nazwiska rzuca w nie słowami: jeden z nich…”

A jednym z nich był także stary Żyd, Chaim, słynny przewoźnik z Wojszyna, miejscowości położonej na przeciwległym brzegu Wisły, bohater płócien malarzy z kręgu Tadeusza Pruszkowskiego i opowiadań Marii Kuncewiczowej „Dwa księżyce”. Jego siedzibę pisarz sportretował w swojej powieści tak: „Samotnie stoi domek w dolinie nad brzegiem Wisły, między dwiema wysokimi górami, które wybiegają daleko w świat.”

Ten sam obraz rzeki powraca w korespondencji Asza do Orzeszkowej: „Kocham ten kawałek ziemi, na którym się urodziłem [..] A jak zamykam oczy, to widzę tę biedną Wisłe, w której się wychowałem. Widzę ją w nocną mgłę, na drugiej stronie Wisła świecą się zapalone świeca w oknach przewodnika. A wygląda ona jak moja stara babka zapaliła sobie świece sobotnie.”

Wisła jest u Asza symbolem ojczyzny:„Co mi Jordan? Wysłych (Wisła) moje rzeke. W Wysłych przez 600 lat odbijały się w szabas świece moich przodków” – tak cytuje Asza Derecki w jednym ze swoich kazimierskich artykułów.

„Miasteczko” oprócz opisów królowej polskich rzek pełne jest wspaniałych obrazów miejscowego krajobrazu, przyrody, barwnie przedstawionej społeczności żydowskiej z początków ubiegłego stulecia. „Mamy wrażenie – pisał Leśmian – iż rzecz się dzieje nie w europie lub że jakiś barwny miraż azjatycki, przywędrowawszy do Europy, utrwalił się tu w swych barwach, osiadając swymi mgłami na naszych brzozach, ruczajach, łąkach… Gdyż spoza mgieł tego mirażu zielenieją te łąki, błękitnieją te ruczaje…”

W Kazimierzu Szalom Asz spędzał wakacje kilkakrotnie. W pamięci żydowskiej społeczności tego miasta zapisał się nie tylko jako utalentowany pisarz. S. L .Shneiderman, amerykański dziennikarz i literat, wywodzący się z Kazimierza Dolnego, w swojej książce „The River Remembers” wspomina jego burzliwy romans z piękną Stefanią Feuerstein. „Rzeka pamięta” także i inne wydarzenie, po którym pisarz przestał przez jakiś czas odwiedzać miasteczko nad Wisłą: „Starsi Żydzi wspominali z gniewem jego heretycki dowcip w letni piątkowy wieczór, gdy ubrał się w atłasowy chałat oraz czapkę obrzeżoną futrem i kłusował na koniu wokół synagogi, gdy wchodzili do niej na nabożeństwo szbasowe. Rzucali w niego kamieniami, krzycząc z wściekłością: „Odstępca! Odstępca!”

Asz wyjechał z Polski w 1914 r. przez Francję do Stanów Zjednoczonych. Przyszło mu dołączyć do innych, których losy złożyły się na obraz Żyda – wiecznego tułacza, bo chociaż w Ameryce spędził wiele lat, to później wyjechał do Izraela, by śmierć spotkać w Anglii…

Szalom Asz należy do klasyków światowej literatury żydowskiej. W latach 30-tych XX w. jego nazwisko znalazło się także na liście kandydatów do Nagrody Nobla, gdzie figuruje jako pisarz…polski.

Warto więc sięgnąć po „Miasteczko”, by bliżej przyjrzeć się twórczości sławnego niegdyś pisarza, o którym milczą dziś podręczniki polskiej literatury.

Bolesław Leśmian tak zachęcał czytelników do tej lektury: „Książka budzi ciekawość niezwykłą i dzięki rozpędowi, z który jest pisana, i dzięki niespodzianym scenom, od których roi się wnętrze ludnego miasteczka.”
Anna Ewa Soria

komentarze (4)
Dodaj komentarz

już ni ma jako gówno prowadzącego

Podniecają się bracia w wierze.

Każdy ma jakieś zboczenie. Mówi się, że brak zboczenia to też......zboczenie.-

Pytanie retoryczne: Czy ten człowiek tworzył w języku polskim? Nie rozumiem podniecania się tym tematem.

dodaj komentarz
Czytaj także