Od 1 września 2025 r. religia w publicznych szkołach odbywa się w wymiarze jednej godziny tygodniowo. Taki sam wymiar przewidziano dla etyki. W przedszkolach pozostały dwa zajęcia religii tygodniowo. Zmianę wprowadziło rozporządzenie Ministra Edukacji z 17 stycznia 2025 r., które weszło w życie z początkiem roku szkolnego 2025/2026. Akt ten zmienił wcześniejsze przepisy dotyczące warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.
Nowe przepisy przewidują również, że religia i etyka powinny być wpisywane w plan zajęć bezpośrednio przed obowiązkowymi lekcjami albo bezpośrednio po nich. Wyjątek dotyczy tych oddziałów szkoły podstawowej, w których wszyscy uczniowie uczęszczają na religię albo etykę według stanu na 15 września danego roku szkolnego. W takim przypadku zajęcia mogą odbywać się także w innym miejscu planu dnia. Ministerstwo Edukacji Narodowej przedstawiało tę zmianę jako ujednolicenie tygodniowego wymiaru religii i etyki oraz uporządkowanie zasad ich organizacji.
Do końca roku szkolnego 2024/2025 obowiązywał inny model. Religia w publicznych szkołach i przedszkolach była organizowana w wymiarze dwóch godzin tygodniowo. Zmniejszenie tej liczby wymagało zgody właściwych władz kościelnych albo władz innych związków wyznaniowych. Obecne przepisy zmieniły więc nie tylko tygodniowy wymiar zajęć, ale także praktyczny sposób układania planów lekcji w szkołach.
Wątpliwości RPO wobec jednej godziny religii
Rzecznik Praw Obywatelskich nie ograniczył sprawy do pytania, czy religii powinno być mniej czy więcej. Kluczowy zarzut dotyczy podstawy prawnej. RPO wskazuje, że prawo do nauki religii w szkole publicznej wiąże się z wolnością sumienia i religii, o której mówi art. 53 Konstytucji RP. Z tego powodu najważniejsze zasady korzystania z tego prawa powinny być uregulowane w ustawie, a nie pozostawione rozporządzeniu ministra.
Problemem jest art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten upoważnia ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia w rozporządzeniu warunków i sposobu organizowania nauki religii. RPO zwraca uwagę, że regulacja pochodzi sprzed wejścia w życie obecnej Konstytucji i nie zawiera szczegółowych wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego. To może rodzić wątpliwości na gruncie art. 92 ust. 1 Konstytucji, który wymaga, aby rozporządzenia były wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego i w celu wykonania ustawy.
W praktyce oznacza to, że spór nie dotyczy jedynie rozporządzenia z 2025 r. RPO wskazuje na szerszy problem: czy obecny model regulowania religii w szkołach jest zgodny ze standardem konstytucyjnym. Jeśli podstawowe zasady mają wpływ na korzystanie z wolności sumienia i religii, powinny zostać określone przez ustawodawcę. Rozporządzenie mogłoby regulować kwestie techniczne, ale nie powinno samodzielnie przesądzać o zasadniczych elementach organizacji lekcji.
Sprawa lekcji religii na biurku premiera
RPO wystąpił do Ministerstwa Edukacji Narodowej 5 czerwca 2025 r. Resort nie udzielił odpowiedzi przez wiele miesięcy. 9 lutego 2026 r. zastępca RPO Stanisław Trociuk ponownie zwrócił się do minister edukacji Barbary Nowackiej o stanowisko. Ponieważ odpowiedź nadal nie wpłynęła, 9 czerwca 2026 r. RPO skierował sprawę do Prezesa Rady Ministrów.
Z informacji przekazanych przez Biuro RPO wynika, że Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 16 czerwca 2026 r. wystąpiła do MEN o udzielenie odpowiedzi. Do czasu przygotowania materiału nie podano jednak publicznie stanowiska resortu edukacji w tej sprawie. To oznacza, że rząd będzie musiał odnieść się nie tylko do liczby godzin religii, ale także do pytania, czy obecne przepisy powinny zostać przeniesione na poziom ustawowy.
Taki scenariusz nie musi automatycznie oznaczać powrotu dwóch godzin religii tygodniowo. Możliwe jest również ustawowe utrzymanie jednej godziny. Różnica polegałaby na tym, że podstawowe zasady zostałyby określone w ustawie, a nie w rozporządzeniu. RPO wskazuje przede wszystkim na konieczność uporządkowania podstawy prawnej, a nie na jeden konkretny model organizacyjny.
Katecheci i skutki zmian w szkołach
Ograniczenie liczby godzin religii ma również wymiar pracowniczy. RPO zwraca uwagę, że zmiany mogą wpływać na sytuację nauczycieli religii, w tym świeckich katechetów. Mniejsza liczba godzin może oznaczać ograniczenie etatów, konieczność pracy w kilku szkołach albo utratę zatrudnienia. W tym kontekście RPO powołuje się na konstytucyjną zasadę ochrony pracy.
Już wcześniej rzecznik pytał MEN, czy resort oszacował skutki kadrowe oraz czy przewidziano rozwiązania przejściowe albo osłonowe. Ministerstwo wskazywało, że decyzje dotyczące zatrudnienia podejmują dyrektorzy szkół i że zmiany organizacyjne nie muszą automatycznie oznaczać redukcji etatów. Problem polega jednak na tym, że rozporządzenie z 2025 r. nie dotyczy wyłącznie sposobu grupowania uczniów, ale realnie zmniejsza tygodniowy wymiar zajęć.
Stowarzyszenie Katechetów Świeckich szacowało, że liczba osób zagrożonych utratą pracy może być wyższa niż 10 tys. Część katechetów może nie stracić pracy całkowicie, ale mieć znacząco ograniczony wymiar zatrudnienia. Nie przedstawiono dotąd pełnych publicznych danych pokazujących, ilu nauczycieli religii faktycznie straciło pracę albo miało obniżony etat po wejściu zmian w życie.
Wyrok TK w tle sporu o religię
Sprawa ma także drugi ważny kontekst prawny. 3 lipca 2025 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał sprawę dotyczącą zasad organizacji nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. TK orzekł, że rozporządzenie MEN z 17 stycznia 2025 r. jest niezgodne z Konstytucją. Sprawa dotyczyła regulacji wprowadzającej od 1 września 2025 r. jedną godzinę religii lub etyki tygodniowo oraz zasad umieszczania tych zajęć w planie lekcji.
Orzeczenie zapadło w trzyosobowym składzie. Przewodniczył prezes TK Bogdan Święczkowski, sprawozdawcą była Krystyna Pawłowicz, a w składzie był także Stanisław Piotrowicz. PAP informowała, że orzeczenie zapadło jednogłośnie.
W praktyce szkoły funkcjonują jednak według modelu jednej godziny religii tygodniowo. Dlatego najważniejsze znaczenie może mieć teraz reakcja rządu i MEN. Bez ustawowego uporządkowania przepisów spór może powracać przy kolejnych zmianach organizacyjnych, niezależnie od tego, czy będą one zmierzały do ograniczenia, utrzymania czy zwiększenia liczby godzin religii.
Organizacja grup na lekcjach religii
Zmiany dotyczą również zasad tworzenia grup. Religia i etyka mogą być organizowane w grupach międzyoddziałowych albo międzyklasowych. W przedszkolu grupa międzyoddziałowa może liczyć maksymalnie 25 dzieci. W szkole limit wynosi 28 uczniów, z wyjątkiem klas I–III szkoły podstawowej, gdzie maksymalna liczba uczniów to 25.
Istotne są także ograniczenia wiekowe. Grupy międzyklasowe mogą obejmować uczniów klas I–III, IV–VI albo VII–VIII. Takie rozwiązanie ma zapobiegać łączeniu w jednej grupie dzieci z bardzo różnych etapów edukacyjnych i rozwojowych. Wątek ten również był przedmiotem zainteresowania RPO, ponieważ pierwotne propozycje mogły prowadzić do zbyt szerokiego łączenia uczniów.
Dla szkół oznacza to konieczność dostosowania planów lekcji, liczebności grup i organizacji pracy nauczycieli. Dla rodziców i uczniów najważniejszym skutkiem pozostaje jednak zmiana tygodniowego wymiaru zajęć oraz zasada umieszczania religii i etyki na początku albo na końcu dnia.
Czy wrócą dwie godziny religii w szkołach
Na obecnym etapie nie można przesądzić, że dwie godziny religii automatycznie wrócą do szkół. Nawet przy przyjęciu argumentacji RPO ustawodawca miałby kilka możliwości. Mógłby przywrócić wcześniejszy wymiar dwóch godzin, utrzymać jedną godzinę w ustawie albo przyjąć rozwiązanie pośrednie. Osobną kwestią pozostają mechanizmy osłonowe dla katechetów i sposób przejścia między kolejnymi modelami organizacyjnymi.
Najbardziej prawdopodobnym skutkiem interwencji RPO jest konieczność politycznej i prawnej odpowiedzi rządu. Sprawa jednej godziny religii przestała być wyłącznie decyzją organizacyjną MEN. Stała się sporem o granice rozporządzenia, standard konstytucyjny oraz odpowiedzialność państwa za skutki zmian w systemie oświaty.
Słowa kluczowe: religia w szkołach, jedna godzina religii, dwie godziny religii, lekcje religii, RPO, MEN, Barbara Nowacka, katecheci, szkoła publiczna, etyka w szkole, rozporządzenie MEN, Konstytucja RP, Trybunał Konstytucyjny, premier, nauka religii
Komentarze (0)